Cadmium in zand Kaapstad

Het gekleurde zand dat in augustus op het Pieter Vreedeplein lag, blijkt vervuild te zijn met cadmium. Dit brengt volgens de GGD geen gezondheidsrisico's met zich mee, maar de gemeente heeft wel besloten het zand terug te roepen.

Wat is er gebeurd?

Afgelopen zomer, op 9, 10 en 11 augustus 2019, vond het streetart-festival Kaapstad plaats in Tilburg. Een van de onderdelen van het festival was een gekleurde zandbak, 'Pitch of Colored Sand'. Deze zandbak was gevuld met gekleurd zand. Je mocht hierin spelen, lopen en sporten. De bak heeft tot 2 september op het Pieter Vreedeplein gestaan. Na het evenement heeft de organisator het zand uitgedeeld aan bezoekers en scholen. Eind september meldde de organisator bij de gemeente dat er cadmium in het zand aanwezig is.

Wat is cadmium?

Cadmium is een metaal dat in de aardkorst zit. Kleine hoeveelheden cadmium komen in het milieu terecht door bosbranden of vulkanische uitbarstingen. Het grootste gedeelte komt in het milieu door mijnbouw, olieverbranding en de afvoer en verwerking van metaalhoudende producten, zoals metaalhoudende ertsen en oplaadbare batterijen/accu’s. Daarnaast is het veel gebruikt als verfpigment. Cadmium komt in het lichaam door bijvoorbeeld het inademen van huisstof, het drinken van vervuild water, roken of het eten van groenten die op met cadmium verontreinigde bodem zijn geteeld.

Hoe kunnen mensen in contact zijn gekomen met het cadmium?

De meest belangrijke route voor de blootstelling aan cadmium in het gekleurde zand is het opeten van het zand via hand-mond contact. Daarom is bij de risicobeoordeling vooral ook gekeken naar kinderen in de leeftijdscategorie van 3 – 10 jaar, omdat die al spelenderwijs de meeste kans hebben gehad op contact met het verontreinigde zand. Tijdens het spelen kunnen korreltjes gekleurd zand ook terecht komen in oren, oksels, liezen enz. Dat is niet erg, want cadmium wordt nauwelijks via de huid in het lichaam opgenomen. Verder zijn de korreltjes zand zo groot, dat eventueel ingeademde deeltjes al worden weggevangen in de neus-/keelholte (door snuiten of inslikken). De bijdrage via deze blootstellingsroute is te verwaarlozen.

Hoe is het cadmium in het zand vastgesteld?

De organisator van Kaapstad heeft een grondverwerker in de arm genomen om het zand van het plein te verwijderen. Deze grondverwerker heeft onderzoek laten doen om te weten te komen hoe het gekleurde zand moest worden verwerkt. Uit dat onderzoek bleek dat er cadmium in het zand zit. Naar aanleiding van dit bericht heeft de gemeente ook een eigen onderzoek uitgevoerd. Hiervoor is gebruik gemaakt van de expertise van Geofoxx en laboratorium Synlab.

Wat is er onderzocht?

De bevindingen van de onderzoeken van de grondverwerker en de gemeente zijn aan de GGD voorgelegd met de vraag of er sprake is van een gezondheidsrisico. De GGD heeft een aantal blootstellingscenario's bekeken, waaronder het scenario dat kleine kinderen zand opeten. De GGD concludeert dat we te maken hebben met een kortdurende blootstelling van maximaal 2 maanden, bovenop de normale blootstelling aan cadmium via bijvoorbeeld voeding. De relatief korte periode van mogelijke extra blootstelling valt weg tegen de gemiddelde, levenslange blootstelling. Dat betekent volgens de GGD dat het niet de verwachting is dat er een gezondheidsrisico is.

Wat gaat er gebeuren met het zand?

De aanwezigheid van cadmium in dit zand is wél een ongewenste situatie. De gemeente wil niet dat mensen onnodig met cadmium in aanraking komen. Ook is het niet wenselijk dat dit in de bodem en in water terechtkomt. De GGD adviseert daarom om het zand terug te halen / terug te roepen. Dit advies neemt de gemeente over.

Ondanks de conclusie dat de GGD verwacht dat de blootstelling niet heeft geleid tot een gezondheidsrisico, voelt de gemeente verantwoordelijkheid voor de ontstane situatie. Via social media en via de organisator is deels kunnen achterhaald wie het zand heeft opgehaald. Hier zitten ook scholen bij. De gemeente biedt aan om het zand op te komen halen en om te ruilen voor speelzand. Het gekleurde zand mag ook door inwoners of scholen zelf afgevoerd worden naar de milieustraat en omgewisseld worden voor speelzand.

Op 8 oktober start de terughaal-/terugroepactie. Deze zal ongeveer 4 weken duren. Al het ingeleverde zand wordt bij het al opgeslagen zand gevoegd en dan in één keer verwerkt.

Wat moet ik doen met zand dat ik heb of mijn organisatie heeft?

Als u kleine hoeveelheden zand van Kaapstad heeft, kunt u dit naar de milieustraat Albionstraat aan de Caledoniastraat brengen. De milieustraat is geopend van maandag tot en met zaterdag van 08:00 uur  tot 16:30 uur.
Let op: op zaterdag is het vaak druk en kom op werkdagen vóór 10:00 uur.

Als u een grotere hoeveelheid zand heeft of als u niet in de gelegenheid bent het zand zelf naar de milieustraat Albion te brengen, dan kunt u een afspraak maken met de gemeente Tilburg voor het ophalen van het zand via telefoonnummer 06 50 10 30 10.

Waar kan ik terecht met vragen?

Met al uw vragen over wat er is gebeurd en over het terugroepen van het zand kunt u terecht bij de gemeente Tilburg via telefoonnummer 06 50 10 30 10.

Als u vragen heeft over deze situatie en gezondheid, dan kunt u contact opnemen met het team Gezondheid, milieu en veiligheid van de GGD via telefoonnummer 0900 3 68 6868 (tijdens kantoortijden).